4. 7. Wojny polsko-tureckie w drugiej połowie XVII w.

I. Wznowienie konfliktu polsko-tureckiego za panowania Michała Korybuta Wiśniewskiego

1. Geneza wojny w latach 1672-1673

a. ekspansjonistyczna polityka sułtana Mehmeda IV

b. uznanie się za lennika Turcji przez hetmana kozackiego  Piotra Doroszenkę

c. osłabienie Rzeczpospolitej

– zniszczenia wojenne

– pogłębiający się kryzys wewnętrzny

2. Atak turecki w 1672 r.

a. zajęcie przez wojska tureckie Kamieńca Podolskiego1672 r.

b. zagrożenie Lwowa

c. udana wyprawa na czambuły hetmana Jana Sobieskiego

– rozbicie wojsk tatarskich – bitwa pod Podhajcami

– uwolnienie kilkudziesięciu tysięcy jasyru

c. pokój w Buczaczu

– Polska oddała Turcji część Ukrainy - województwa: podolskie, bracławskie i pozostałości kijowskiego

– Polska zobowiązała się do zapłacenia haraczu

d. sejm nie uznał upokarzających warunków traktatu

3. Zwycięstwo wojsk polskich hetmana Jana Sobieskiego pod Chocimiem – 1673 r.

4. Zaprzepaszczenie zwycięstwa chocimskiego na skutek śmierci króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego

5. Najazd turecki w 1675 r.

a. sukcesy polskie pod Lwowem

b. obrona Żurawna 

c. rozejm w Żurawnie – 1676 r.

– Polska odzyskała część prawobrzeżnej Ukrainy

– w rękach tureckich pozostały Podole i Bracławszczyzna

– rezygnacja Turcji z haraczu

II. Panowanie Jana III Sobieskiego

1. Elekcja po śmierci Michała Korybuta Wiśniowieckiego – 1674 r.

a. kandydaci:

–  Karol Lotaryński

–  Ludwik Burbon (Wielki Kondeusz)

–  Jan Sobieski

b. Zwycięstwo elekcyjne Jana Sobieskiego

–  o wygranej zdecydowały jego sukcesy w wojnie z Turkami

–  koronacja odbyła się w 1676 r.

2. Polityka zagraniczna Jana III Sobieskiego

a. polityka bałtycka Jana III Sobieskiego

– podpisanie antybrandenburskiego traktatu  w Jaworowie z Francją

– plany wojny z Brandenburgią w celu odzyskania Księstwa Pruskiego

– pozyskanie Szwecji jako sojusznika w ewentualnej wojnie  z Brandenburgią

– sprzeciw sejmu wobec planów wojny z Brandenburgią i odnowienie traktatów

b. Zawarcie antytureckiego sojuszu z cesarzem Leopoldem I  – 1683 r.

III. Odsiecz wiedeńska  i zakończenie wojen polsko-tureckich

1. Geneza

a. wybuch antyhabsburskiego powstania na Węgrzech – 1682 r.

–  uznanie Thököly’ego za lennika Turcji

–  przystąpienie Turcji do wojny po stronie powstańców węgierskich

b. zawarcie sojuszu habsbursko-polskiego

c. oblężenie Wiednia przez wojska tureckie pod wodza wielkiego wezyra Kara Mustafy

2. Wyprawa wojsk polsko-litewskich pod dowództwem Jana III Sobieskiego z odsieczą Wiednia

a.  zwycięstwo wojsk koalicji antytureckiej w bitwie pod Wiedniem – 12 IX 1683 r.

b. dwie bitwy pod Parkanami – 7 i 9 X 1683 r.

3. Zawarcie Ligi Świętej – 1684 r.

4. Nieudane próby zdobycia Mołdawii przez Jana III Sobieskiego

5. Zawarcie pokoju z Rosją - pokój Grzymułtowskiego – 1686 r.

6. Zawarcie przez Turcję pokoju w Karłowicach – 1699 r.

a. Polska odzyskała Podole i Bracławszczyznę

b. Habsburgowie otrzymali Węgry z Siedmiogrodem

c. Wenecja otrzymała Peloponez i Wyspy Jońskie