5. 6. Polska w latach 1764-1772

I. Pierwsze lata panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego

1. Elekcja Stanisława Poniatowskiego na króla Polski – 1764 r.

a. poparcie polityczne Familii

b. poparcie polityczne i militarne carycy Katarzyny II

c. koronacja królewska – w Warszawie

2. Pierwsze reformy wewnętrzne

a. najważniejsze reformy sejmu konwokacyjnego

– zniesienie jednomyślności (ograniczenie liberum veto) w sprawach skarbowych i wojskowych

– ograniczenie kompetencji hetmanów i podskarbich poprzez utworzenie komisji skarbowych i wojskowych

– zniesienie obligatoryjności instrukcji sejmowych dla posłów

– wprowadzenie cła generalnego

b. reformy sejmu koronacyjnego

– utworzenie „konferencji króla z ministrami” jako namiastki rządu

– powołanie komisji dobrego porządku (skarbu, gospodarki i menniczej)

c. działalność  Stanisława Augusta Poniatowskiego w pierwszych latach panowania

– reforma armii

– utworzenie Szkoły Rycerskiej1765 r.

– uruchomienie mennicy państwowej

– utworzenie Komisji Górniczej

– rozwój manufaktur

II. Sprawa dysydentów i postanowienia sejmu repninowskiego (1767-1768)

1. Sprzeciw wobec reform wewnętrznych

a. obawy państw sąsiednich przed skutkami wzmocnienia Polski

b. nasilenie się opozycji wewnętrznej wobec zagrożenia utraty „złotej wolności”

2. Sprawa dysydentów – prowokacja rosyjska

a. intrygi ambasadora rosyjskiego w Polsce – Mikołaja Repnina

b. zawiązanie przez innowierców konfederacji w Toruniu i Słucku – 1767 r.

– żądanie przywrócenia praw politycznych

– wsparcie wojsk carskich

c. zawiązanie konfederacji w Radomiu przez katolików

– stronnicy Potockich

– zwrócenie się o pomoc do carycy Katarzyny II

– żądnie cofnięcia dotychczasowych reform ustrojowych i detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego

d. aresztowania przeciwników równouprawnienia dysydentów (m.in. biskupów Kajetana Sołtyka i Andrzeja Załuskiego oraz hetmana Wacława Rzewuskiego)

3. Uchwalenie praw kardynalnych – nienaruszalnych zasad ustrojowych – 1768 r.

a. najważniejsze prawa kardynalne:

wolna elekcja

liberum veto

– prawo wypowiadania królowi posłuszeństwa

– unia z Litwą

b. za gwaranta praw kardynalnych została uznana Rosja – formalne uzależnienie Rzeczypospolitej od Rosji

 

III. Konfederacja barska

1. Wybuch i przebieg konfederacji barskiej (1768-1772 r.)

a. zawiązanie konfederacji w Barze na Podolu

– na czele Michał Krasiński

– hasło obrony wiary i wolności szlacheckiej

– antycarski i antykrólewski charakter konfederacji

b. niepowodzenia konfederatów na Podolu

– klęska w walce z armią rosyjską

– bunt chłopów ukraińskich – koliszczyzna

2. Rozszerzenie się konfederacji na Małopolskę, Wielkopolskę i Litwę

a. wojna partyzancka

b. na poprawę sytuacji konfederatów wpłynął wybuch wojny rosyjsko-tureckiej

d. powołanie generalności – naczelnego organu politycznego i wojskowego

3. Zamach na Stanisława Augusta Poniatowskiego

a. ogłoszenie detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego

b. nieudana próba uprowadzenia Stanisława Augusta Poniatowskiego – Kazimierz Pułaski

4. Militarna klęska konfederatów

IV. Pierwszy rozbiór Polski – 1772 r.

1. Podpisanie przez Rosję traktatów rozbiorowych z Prusami i Austrią – 5 VIII 1772 r.

2. zabór ziem

a. Rosja – północno-wschodnie obszary Rzeczpospolitej – obszar 92 tys. km2 zamieszkały przez 1,3 mln ludzi

b. Prusy – Pomorze Gdańskie i Warmia, część Wielkopolski i Kujaw – 32 tys. km2 i 0,6 mln ludzi

c. Austria – południowa część Rzeczpospolitej – 83 tys. km2 i 2,6 mln ludzi

3. Sejm rozbiorowy

a. sejm rozbiorowy został zwołany na żądanie państw zaborczych w 1773 r.

b. obrany pod węzłem konfederacji

c. opór części posłów – m.in. Tadeusza Rejtana

d. postanowienia sejmu rozbiorowego

– zatwierdzenie zaborów

– zatwierdzenie niekorzystnych dla Polski traktatów handlowych

e. powołanie Rady Nieustającej – 1773 r.

– funkcja najwyższej władzy wykonawczej

– składała się z pięciu kolegialnych departamentów (Interesów Cudzoziemskich, Skarbu, Sprawiedliwości, Wojskowy, Policji

f. utworzenie Komisji Edukacji Narodowej (KEN) – 1773 r.